Cuma, Haziran 25, 2004

ТУРКИСТОН БАЙРОГИ

«Туркистон мухторияти», «Кўкон мухторияти»... Бу жуфтликларни эшитмаган одам бўлмаса керак. Улар коммунистлар ёздирган «СССР тарихи» ва «Ўзбекистон ССР тарихи» китобларида хам ер олган. «Ойни этак билан ёпиб бўлмас» деганларидек, тарихимизга оид бу жумлаларни халк хотирасидан чикариб бўлмаслигининг далолатлари булар.

Туркистон... Туркия туркларининг Ота Ватан деб айтадиган юртлари. Туркистонликларнинг ўзи учун эса кувиб етилмаган, ушланмаган буюк орзу. Бу орзу - бутун туркистонликларни бирлаштирувчи марказлаштирилган давлат - Туркистон давлати.



Хеч шубхасиз, тарихда бу орзунинг хаётга энг якин нуктаси Амир Темур замонида бўлганди. Аммо бобомиз ўз йўлини танлади ва бутун императорларнинг килганини том тескарисини килиб тириклигидаёк бир бутун давлатни ўгилларига бўлиб берди. Орзулар орзулигича колди, кадим туркларнинг таъбири билан айтсак - якинлашган саринг узоклашиб борадиган марра - кизил олмага айланди.

Аммо Туркистон гояси хам, Туркистон сўзи хам унитилмади.

Парчаланган Туркистон русларнинг мустамлакасига айланганда хам бу номдан кечолмадилар, мустамлака ўлка Туркистон генерал-губернаторлиги, деб аталди. 1917 йили Чор императорлигининг кулаши туфайли Туркистонни мустакил давлатга айлантириш имкони тугилгандек кўринди. Шу йилнинг апрелидаёк Туркистон ишчи ва солдат шўроларининг Тошкентдаги съездида иштирок этаётган ерли туркистонликлар алохида тўпланиб Туркистон Ўлка Марказий Мусулмон Шўросини ташкил этдилар. Мустафо Чўкой раиси этиб сайланган бу Шўро Туркистонда мустакил давлат куриш истаги билан ўртага чиккан биринчи Миллий харакат бўлди. Аммо истак бошка, мавжуд вазият бошка. Буни Мусулмон Шўросининг аъзолари хам яхши тушунишарди. Мана Мустафо Чўкайнинг хотираларидан бир парча:

«Бизнинг йўлимизда икки буюк тўсик турарди. Буларнинг бири миллий харакатларимизнинг асосий душманлари бўлса, иккинчиси ўзимизнинг ўртада колганлигимиз ва муташаккил харакат йўлидаги тажрибасизлигимиз эди. Бу тўсикларнинг энг кўркинчлиси хам ана шу иккинчиси эди.

Миллий марказимиз курилгандан сўнг камчиликларимиз анча ойдинлашиб кўрина бошлади. Атрофдан миллий марказга кела бошлаган материаллар янги вазиятни англаш ва унга караб ишлашда тартиб йўклигини кўркинч бир кўринишда очмокда эди...

Миллий марказнинг махаллий ташкилотларини яраштириш, уларга бир турда шакл бериш хакидаги уринишлар кўпинча натижасиз колди. Мархум муфти Махмуд Хўжа Бехбудий Афанди, Носиржон Тўра, Обиджон Тўра, Обиджон Махмуд, Мир Одил ака ва бошкалар каби кишиларнинг гайрат ва хикматлари соясида Самарканд ва Фаргона вилоятларида район ва вилоят ташкилотларини бир даража йўлга кўя билган эдик. Бошка ерларда эса ишлар бизни сўнг даража кайгуртирадиган ва Ишчи ва Солдат шўроларини севинтирадиган бир вазиятда бормокда эди».

Бу киска иктибосдан кўриниб турганидек, вазият ўта мураккаб бўлишига карамасидан миллий харакатчилар хеч чекинмасдан олга кетабердилар. Нихоят, 1917 йил 8 декбрь куни Кўконда фавкулодда Курултой тўпланди ва Туркистон мухторияти тузилгани эълон килинди. Туркистон мухторияти бу кадим ўлкада ташкил килинган ва замонавий давлатчилик атрибутларини (белгиларини) яратишга интилган биринчи мустакил давлат эди. Унинг биринчи атрибути эса - ушбу сахифада кўраётганингиз ой-юлдузли ок-кирмизи-кизил байрок.

Туркистонликларнинг мустакилликка интилишларининг тимсоли бўлган бу байрок, минг афсуски, узок вакт хилпиролмади. Мухторият икки ойгина яшади. У сўздагина интернационалист, амалда эса рус шовинизмининг янги шаклда тамсил этган коммунист-большевиклар томонидан конга ботирилди, йўк килинди.

Бу хам яна бир маглубият эди, вактинчалик маглубият...

Орадан 70 йил ўтгач йикилган байрокни янгидан кўтариш истагидаги миллий-демократик харакатлар ўртага чикдилар. Уларнинг биринчи кадамлари зафарли бўлди. Туркистон худудида Москва тарафидан курилган беш жумхурият мустакилликка эришди. Аммо, Мустафо Чўкай замонидан бери тугаб битмаган ички низолар хали хам ўз актуаллигини йўкотмаганди. Натижада, янги маглубиятлар каршисида колдик. Мустакил беш давлатнинг салкам хаммасида хокимият - ўша коммунист-большевикларнинг меросхўрларини кўлида. Туркистон байроги хали хам халкларимиз боши узра хилпираётгани йўк.

Лекин, хеч ким инкор этолмайдиган бир хакикат бор дунёда. Халк, миллат факат тарихи ва бугуни бор бўлгани учун бор эмас, тарихи ва бугуни бир бирига боглик бўлгани учун, бу куни тарихнинг давоми бўлгани учун бор. Бу богларни узган, авлодлар яратган кадриятларни, улар кўтарган байрокларни боши устига кўйолмаган, ўзининг асл фарзандлари бошлаган ишларни давом эттиролмаган халк халк бўлолмайди.

Биз халкмиз. Миллатмиз. Демак, хеч шак-шубхасиз, парчаланган Туркистон бирлашади. Бу балки Туркистон федерацияси бўлар, Туркистон конфедерацияси бўлар, ёки Туркистон Бирлиги бўлар. Нима бўлса хам, миллий-демократик харакатларнинг талаби билан бошланган интеграцион жараёнларнинг натижаси бир бутун Туркистон бўлажак.

Ва, иншоолох, бир бутун ўлка узра ой-юлдузли ок-кирмизи-кизил байрок янгидан учишга бошлаяжак.



http://www.birlik.net/

1 Comments:

At 9 Şubat 2010 05:28, Anonymous Adsız said...

tsful assault inundate exporting othertotal civilised writes webservices charger graham genders
lolikneri havaqatsu

 

Yorum Gönder

<< Home